اطلاعاتی درباره جنگنده پرقدرت اف 16

اف-۱۶ فایتینگ فالکن (به انگلیسی: F-16 Fighting Falcon) به معنای شاهین مبارز، جنگنده سبُک، کوچک و بسیار چابک آمریکایی است که شرکت جنرال داینامیکس به سفارش دولت ایالات متحده امریکا ساخته است. نقش اصلی این هواپیما، پشتیبانی جنگنده های بزرگ تر مانند اف-۱۵ در درگیری های هوایی و حملات زمینی است.

۲۴ کشور از این هواپیما استفاده می کنند و مدل هائی از آن در ژاپن و ترکیه ساخته می شود.این جنگنده مدرن، با انواع فناوری های منحصر به فرد خود، نقش بسزایی در برتری هوایی نیروهای جنگنده ایفا می کند. از جمله اینکه این جنگنده از نظر تعمیرات و آماده شدن برای عملیات، بسیار سریع و ساده است.

تاریخچه ساخت

طی دهه ۱۹۶۰، نیروی هوایی و دریایی آمریکا دریافتند که به جنگنده ای نیاز دارند که بتواند با موشکهای دقیق و پیشرفته، از پس ماموریتهای سخت برآید. آنها نیازمند جنگنده ای سریع، دارای میدان پروازی زیاد و مجهز به سیستم رادار بسیار قوی بودند. تا آن زمان این دو نیرو از جنگنده های جنرال داینمیکس اف-۱۱۱ و اف-۴ فانتوم برای ماموریتهای دوربرد و میانبرد خویش استفاده می کردند. تجربیات جنگ ویتنام به آنها نشان داد که نمی توانند با سیستم های موشکی قدیم چندان موفق باشند.

برتری های اف-16

1- سيستم پرواز با سيم (FLY BY WIRE)
سيستم پرواز با سيم، يك موفقيت روشن به شمار ميrlm;رفت. امروز اين سيستم در همهء جنگندهrlm;هاي بالrlm;ثابت و تمام هواپيماهاي تجاري به كار گرفته ميlrm;شود.
2- ثبات منفي (NEGATIVE STABILITY)
ثبات منفي يا به حداقلrlm;رساني ثبات مثبت (انتقال مركز ثقل از مركز به پشت هواپيما)، بدون مشكل كار ميrlm;كند - تاكنون هيچ جنگندهء F-16 اي به اين دليل در آسمان متلاشي نشده است - و استفاده از اين سيستم روز به روز در حال افزايش است.
3- تحمل فشار ثقل بالا (HIGH G LOADS)
استاندار تحمل فشار ثقل 9 برابر (9G) كه به وسيلهء F-16 پايهrlm;lrm;گذاري شد، امروزه در طراحي تمام جنگندهrlm;ها مورد استفاده قرار ميrlm;گيرد، هرچند برخي خلبانان به سختي، توانستهrlm;اند به مقادير بيشتري نيز دست يابند.
خواص داشتن زاويهء 30 درجهء حمله، هنوز به روشني محرز نگرديده است و بسيار از خلبانان اعتقاد دارند كه با افزايش يا كاهش زاويهء حمله، در هنگام انجام مانورهاي سنگين، كنترل ساعت 6 (پشت هواپيما) بسيار دشوار ميlrm;شود. بنابراين بسياري از طرحrlm;هاي جديد در توسعهء صندلي و جايگاه خلبان، از چنين روشي الگو نميrlm;گيرند.
به همين ترتيب محل دستهء كنترل هواپيما كه در سمت راست صندلي خلبان تعبيه شده است نيز به خوبي كار ميrlm;كند و دقيقن انتظارات طراحان را برآورده ساخته است.
يك بحث طولاني وجود دارد در مورد اينكه آيا سيستم كنترل (پرواز با سيم) ميrlm;تواند طوري برنامهrlm;ريزي شده باشد كه بتواند F-16 اي را از كنترل عادي خارج شده و فشار بيش از حد ثقل به آن وارد ميrlm;شود تحت كنترل درآورده و شتاب وارده را به 9G محدود كند، يا اينكه فشارهاي واردهء بيش از 9G در شرائط اضطراري مجاز هستند و به هواپيما و خلبان صدمهrlm;اي وارد نميrlm;كنند.
4- ديد خلبان (PILOT VISION)
خلبانان F-16، طرح كاناپي (شيشه بالاي سر خلبان) را بسيار دوست دارند زيرا براي ديدن اطراف، نيازي به خم شدن ندارند. يك اشكال وارده اين است كه جهت جلوگيري از ديد مغشوش اطراف در كابين حبابيrlm;شكل، از تركيبات معمول ضخيم پليrlm;كربنات براي قسمت مقابل كاناپي استفاده ميrlm;شود و اين به دليل ايجاد مقاومت در هنگام برخورد پرندگان با شيشهء مقابل خلبان است و از تركيبات نازكrlm;تر پليrlm;كربنات نميrlm;توان براي طراحي كاناپي استفاده كرد.
از آنجا كه در طراحي كل كاناپي F-16 تمامن از تركيبات ضخيم پليrlm;كربنات استفاده شده است، هنگام استفاده از صندليrlm;پران (جهت مواقع اضطراري خروج خلبان از هواپيما) صندلي خلبان به تنهايي نميrlm;تواند شيشهء كاناپي را خرد كرده و صندلي را به بيرون برساند. بدين جهت، در هنگام خروج اضطراري، به علت نياز به خرد كردن كاناپي به وسيلهء خرجrlm;هاي انفجاري، زمان خروج اضطراري، اندكي افزايش ميrlm;يابد. ولي اگر بخواهيم عادلانه قضاوت كنيم، بايد اذعان كنيم كه طرح كلي كاناپي استفاده شده در F-16، بسيار موفقيتrlm;آميز بوده است و استفاده از اين طرح در F-22 نيز ادامه يافته است. اما از طرفي ديگر، در طرح <<جنگندهء ضربتي مشترك>> (F-35) نيازي به استفاده از ديد 360 درجهء اطراف احساس نشده است و بنابراين از طرح كاناپي با خمrlm;شدگي بيشتر (به جاي حبابيrlm;شكل) استفاده شده است.

5- محدوديت در رشد (GROWTH PREVENTION)
مفهوم اوليهء يك جنگندهء كوچك، مخصوص عمليات در روز و هوا به هوا، قبل از ساخت اولين نمونه، از دست رفته تلقي ميrlm;شد. دماغهء هواپيما آن قدر كشيده طراحي شده بود كه طول مدل يك نفره به اندازهء طول مدل دو نفره به نظر ميrlm;رسيد، ضمن اينكه قابليت عملياتهاي <<هوا به زمين>> نيز بدان افزون گشته بود.
با پيشرفت برنامهء توليد، F-16 به طور فزايندهrlm;اي بزرگتر و سنگينrlm;تر شد و قادر شد تواناييrlm;هاي بيشتري داشته باشد: حمل و پرتاب موشكهاي هدايتrlm;شوندهء راداري آمرام، پرتاب كنندهrlm;rlm;هاي Chaff و Flare (گمراهrlm;كنندهء موشكهاي ضدهوايي) و جايگاههاي خارجي بسياري براي حمل و پرتاب انواع تسليحات.
با تمام اين تفاصيل، وزن افزوده شده، بابت قابليتهاي اضافي هواپيما، هنوز در حدود نصف پاوند در روز باقي مانده بود و بنابراين نظرات اوليهء طراحان هواپيما، به هدر نرفته بود. (استاندارد افزايش قابليتهاي رزمي يك جنگنده با امكانات جديد و به روز، بر اساس افزايش يك پاوند در روز، از زمان به خدمت گرفته شدن جنگنده، درنظر گرفته ميlrm;شود)
6- شعاع عمل رزمي و برد پروازي (COMBAT RADIUS AND PERSISTENCE)
F-16 با بدنهء آئروديناميكي يك تكه (blended)، بسيار عالي عمل ميrlm;كرد هر چند كه چنين طرحي در اغلب طرحrlm;هاي جديد، تقليد و به كار گرفته نشد.
7- رادار يكپارچهrlm;سازي شده (RADAR INTEGRATION)
يكپارچهrlm;سازي رادار با سيستمrlm;هاي بصري، بسيار موفقيتrlm;آميز از كار درآمد و اكنون به استانداردي در طراحي جنگندهrlm;ها، تبديل شده است.

اف-۱۶ در ایران

نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در بین سالهای ۱۹۷۶ و ۱۹۷۷ سفارش خرید ۳۰۰ فروند از این جنگنده را به شرکت جنرال داینامیکس ابلاغ کرد که با موافقت طرف آمریکایی مراحل اولیه این معامله نیز انجام گرفت. ولی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ایران این درخواست سفارش را لغو کرد. دو فروند اف ۱۶ برای آزمایش ها به ایران تحویل داده شد و خلبانان برای آموزش های مقدماتی به آمریکا اعزام شدند. محمد رضا پهلوی قرار بود این هواپیما را جایگرینی برای نورثروپ اف-۵ های قدیمی ارتش کند و حتی طی اعلامیه ای از شرکت جنرال دینامیکس و لاکهید درخواست کرد که کارخانه ساخت اف ۱۶ را در طبس احداث کنند. اگر ایران این تعداد اف ۱۶ را خریداری می کرد از نظر توان نظامی در سال۱۹۹۰ به سومین نیروی هوایی برتر دنیا می رسید و دارای بالاترین رکورد در داشتن اف ۱۶ می بود. این در حالی بود که کشورهای اروپایی تنها با بودجه خود توان خریدن ۵۰ فروند اف ۱۶ را داشتند.

مشخصات

• خدمه: ۱ نفر
• طول: ۱۵/۰۶ متر (49ft 5in)
• پهنای بال: ۹٫۹۶ متر (32ft 8in)
• ارتفاع: ۴٫۸۸ متر (16ft)
• بال: مساحت ۲۷٫۸۷ مترمربع (300ftsup2;)
• وزن خالی: ۸٬۵۷۰ کیلوگرم (18,900lb)
• وزن بارگیری: ۱۲٬۰۰۰ کیلوگرم (26,500lb)
• بیشینه وزن برخاست: ۱۹٬۲۰۰ کیلوگرم (42,300lb)
• پیشرانه: ۱* F110-GE-100 توربوفن پس سوز
  • نیرو ی خشک: ۷۶٫۳ کیلو نیوتن (17,155lbf) هرکدام
  • نیرو با پس سوز ۱۲۷ کیلو نیوتن (28,600lbf) هرکدام

عملکرد

• سرعت بیشینه:
  • در سطح دریا: ۱٫۲ ماخ (۱٬۴۷۰ کیلومتر بر ساعت)
  • ارتفاع: +۲ ماخ (۲٬۴۱۰ کیلومتر بر ساعت)

جنگ افزار

• توپها: ۱*۲۰mm توپ گاتلینگ ولکان M61 با ۵۱۱ گلوله
• جایگاه ها: ۲*موشک هوا به هوا در نوک بال، ۶*زیر بال، ۳*جایگاه زیر بدنه با حمل بار مفید ۷٬۷۰۰kg